fblogo   twlogo   ytlogo


subota, 20 maj 2017 20:59

Toni Klif ili Kako je marksizam spašen od Hladnog rata

 
Toni Klif ili Kako je marksizam spašen od Hladnog rata

Pored istorijskog značaja Oktobarske revolucije čiju stogodišnjicu obeležavamo ove godine, na današnji dan se navršava i tačno vek od rođenja Tonija Klifa, britanskog revolucionarnog socijaliste čiji je politički rad imao ogromnog uticaja na nastanak i politički razvoj naše organizacije. Pavle Ilić piše o tome zbog čega bi levica u Srbiji i regionu trebalo bolje da se upozna sa Klifovim idejama, ali i sa detaljima iz njegove političke biografije.

Kao što je Erik Hobsbaum, poznati britanski marksistički istoričar, umeo da govori, dvadeseti vek je bio „kratak“ – njegov početak i kraj, ako ga tumačimo kao političku epohu, vezuju se uz prvi i najveći istorijski trijumf ideje revolucije i uz njen najdublji globalni poraz. U tom kratkom vremenu, između marksističkog i revolucionarnog „početka istorije“ [1] i njenog neoliberalnog „kraja“ [2] odigralo se više događaja i društvenih potresa od svetskog značaja nego ikada ranije (ili kasnije) u istoriji čitavog čovečanstva.

Pa ipak, budući da je slavlje svetskog kapitalizma i vladajućih klasa nad sopstvenom „pobedom“ bilo kratkog veka i da se taj sistem već gotovo deset godina nalazi u krizi na svetskom nivou, leve ideje i leva politika počinju da ponovo dobijaju na značaju. U tom kontekstu, i povodom stogodišnjice rođenja britanskog marksiste palestinskog porekla, Tonija Klifa, nastaje ovaj tekst – kao kratak prikaz iskustva slične situacije oporavka levice od katastrofalnog poraza koji je označila staljinistička kontrarevolucija. Inspirativna priča o tome kako je Klifova organizacija (koja je u trenutku nastanka imala 33 člana i članice da bi u naredne dve decenije narasla u najveću revolucionarnu partiju u Britaniji) uspela da ostvari značajne političke pobede u periodu u kojem je istinskim revolucionarima i revolucionarkama možda bilo i teže da se organizuju nego danas (uzevši u obzir dugi kapitalistički posleratni bum, trijumf levog reformizma na Zapadu i poistovećivanje revolucije sa staljinističkom Rusijom i njenim satelitima) može nam biti od velike koristi za sopstvene pokušaje da se organizujemo i da utičemo na društvo oko nas.

Svakako, ne treba izvlačiti idolopoklonički verovati da je masovna organizacija isto što i njen vođa, ali na osnovu svih dostupnih tekstova o životu Tonija Klifa, može se izvući zaključak da je on posvetio svaki njegov aspekt [3] izgradnji revolucionarne partije – zbog toga je njegova životna priča ujedno i priča o tome kako je iskra revolucionarne misli i prakse preživela burno i opasno vreme Hladnog rata i, povremeno, uspevala da se razgori ne samo među člantvom Socijalističke radničke partije, SWP-ja (kako se organizacija čiji je Klif bio vodeći član zvala na svom vrhuncu), već i kroz borbe radničke klase i Britaniji.

Toni Klif je rođen 20. maja 1917. godine pod imenom Igael Glukštajn u Palestini u kibucu jevrejskih kolonizatora poreklom iz Rusije. Još od najmlađih dana zbunjivao ga je izostanak arapske dece u školama koje je pohađao. Kada je tu svoju zbunjenost iskazao u jednom od svojih srednješkolskih eseja, profesor koji ga je ocenjivao pri dnu strane je ostavio komentar „komunista“. Iako taj profesor ovu reč nikako nije koristio kao kompliment, sudbina će se postarati da mladi Igael ipak postane i ostane komunista sve do svoje smrti u aprilu 2000. godine.

Iako prvobitno na pozicijama levog cionizma, on ubrzo biva privučen ideji Ruske revolucije, i nakon veoma kratkog perioda provedenog u staljinističkoj kompartiji u Palestini, sredinom 30-tih godina XX veka priključuje se maloj grupi trockista koja je tamo postojala.

Po završetku Drugog svetskog rata, Igael Glukštajn odlučuje da se preseli u Veliku Britaniju, čije vlasti odbijaju da ga prime (do kraja života nije dobio britansko državljanstvo) i on biva primoran da narednih pet godina provede u Irskoj u potpunom siromaštvu, sve dok njegova supruga, Čejni Rozenberg, koja je sa njim doputovala iz Palestine, ne uspeva da izdestvuje boravak za njih dvoje u Londonu. Nedugo nakon toga on preuzima pseudonim Toni Klif pod kojim (p)ostaje poznat.

Do tog trenutka, Klif je već došao u konflikt sa vodećim osobama iz trockističkog pokreta, uključujući Ernesta Mandela, zbog toga što, na tragu drugih savremenika i savremenica sa antistaljinističke marksističke levice razvija i sintetiše najzaokruženiju i empirijski najpotkrepljeniju teoriju analize društvenog uređenja u Sovjetskom savezu (a posle Drugog svetskog rata i u državama istočnog bloka). Po njegovom mišljenju, uređenje u Sovjetskom savezu se nakon potpune pobede staljinističke kontrarevolucije (najkasnije 1928. godine sa uspostavljanjem prvog petogodišnjeg plana) konsolidovalo u vidu birokratskog državnog kapitalizma.

Ova teza je predstavljala jeres za najveći deo trockističkog pokreta – prateći analizu samog Lava Trockog, njegovi vodeći teoretičari slepo su se držali teze da je Sovjetski savez degenerisana radnička država. Klif se zato vratio ključnim Marksovim idejama – tome da oslobođenje radničke klase mora biti delo same radničke klase, kao i tome da socijalizam zahteva radničku kontrolu nad proizvodnjom. U nekoliko dela, među kojima je najpoznatije State Capitalism in Russia, Klif potom izvodi dokaz o tome kako partijska birokratska država u Rusiji u suštini igra istu ulogu koju igra kapitalistička klasa na Zapadu. Drugim rečima, da ona eksploatiše rad ruskih radnika i radnica, te da je uključena u takmičarsku trku protiv tržišnog kapitalizma koju je primorana da na svetskom tržištu vodi po pravilima kapitalističke konkurencije.

Iako je ovakav stav naišao na odbacivanje među najvećim delom međunarodnog radničkog pokreta, on je omogućio da Socialist Review Group, kako se u početku zvala grupa koju je Klif formirao uz još tridesetak drugova i drugarica, ispostavi analizu Hladnog rata kao suštinski imperijalističkog sukoba i da se na međunarodnom planu organizuje oko parole "Ni Vašington ni Moskva, već internacionalni socijalizam!", izbegavši da se, kao staljinističke komunističke partije na Zapadu, stavi u službu diplomatije Sovjetskog saveza pre nego u službu sprovođenja svetske revolucije, ali i da, kao Šahtmanovo krilo trockističkog pokreta u Americi, počne da podržava zapadni imperijalizam.

Pored teorije o birokratskom državnom kapitalizmu, grupa oko Tonija Klifa razvija i koncepte permanente ekonomije naoružanja – ekonomskog mehanizma koji je omogućavao da se ogromna količina novčane vrednosti sliva u trku u naoružanju između Istoka i Zapada, na taj način ublažujući tendenciju pada profitne stope i produžavajući dugi posleratni kapitalistički bum – i teoriju skrenute permanentne revolucije koja se pokazala kao izuzetno korisna pri objašnjavanju antikolonijalnih borbi za nacionalno oslobođenje (a koja se, naročito pogodno može primeniti i na NOB i jugoslovensku borbu tokom Drugog svetskog rata).

Pa ipak, pored ovih teorijskih doprinosa, ono što Tonija Klifa čini značajnim za tradiciju revolucionarnog marksizma jeste njegova vizija izgradnje revolucionarne partije kojoj je posvetio ceo svoj život. Crpeći inspiraciju iz Lenjnove Boljševičke partije (čiji rad i delo i on opisuje u svojoj trotomnoj biografiji Lenjina), Klif postaje zagovornik veoma bitnih strateških principa koje njegova organizacija razvija aktivnim učešćem u industrijskim i političkim borbama u Britaniji tokom 60-tih, 70-tih i 80-tih. Jedna od njih odnosi se na potrebu odabira jasnih prioriteta i strateškog usmerenja kojim se revolucionarna partija vodi i spremnost da se, nalik Lenjinu, „štap savija“ ka drugim prioritetima onda kada se društvena realnost promeni tako da u novonastalim okolnostima dosadašnja strategija više nije delotvorna.

Još jedan koncept revolucionarne borbe koji Klif razvija na osnovu ideje borbe za socijalizam odozdo (odnosno za samooslobođenje čovečanstva predvođeno politički svesnom radničkom klasom) jeste i tzv uticanje na stvarnost na terenu (creating facts on the ground), odnosno stava da ispravna, praktična, politička intervencija u pokrete može da dovede do značajnih skokova u političkoj stvarnosti i okolnostima, menjajući okvire pod kojima revolucionarna levica operiše i omogućujući relativno malim političkim grupama (kakva je deceniju i po bila i grupa kojoj je on pripadao) da se hvataju u koštac sa izazovima koji bi inače bili neostvarivi za njih.

Istorija revolucionarne levice u Britaniji je potvrdila ispravnost ovih uvida – International Socialists (ime koje je ova grupa nosila od 1962. do 1977. godine kada se preimenuje u SWP) uspeva da u ključnim godinama zaoštrene klasne borbe u Britaniji (od 1968 do kraja sedamdesetih) masovno regrutuje i da postane najmasovnija partija levo od laburista. Njen uspeh, nije bio ograničen isključivo na industrijske borbe – možda jedna od svetski najpoznatijih operacija SWP-ja tokom sedamdesetih godina je bila i masovna mobilizacija protiv povampirenog britanskog fašizma oličenog u Nacionalnom frontu [4]. Anti-Nazi League, čijem je nastanku SWP kumovao, je sasvim sigurno jedan od ključnih razloga zbog kojeg do dana današnjeg ekstremna desnica u Britaniji nije u onoliko povoljnoj poziciji koliko je u drugim evropskim državama (npr. u Francuskoj).

Iako je talas radničkih mobilizacija u Britaniji smrvljen tokom vladavine Margaret Tačer, SWP uspeva da preživi, mada se nikada ne vraća u stanje borbenosti, masovnosti i organizovanosti koje je doživela tokom 1970-tih godina.

Raspad Sovjetskog saveza uzdrmao je revolucionarnu i radikalnu levicu širom sveta, ali je pozicija nezavisnosti i protivljenja blokovskom imperijalističkom sukobu koju su držale SWP i njene sestrinske organizacije iz drugih zemalja, okupljene u Internacionalističku socijalističku tendenciju, omogućila ovim organizacijama da nastave da deluju politički sa pozicija revolucionarnog socijalizma i tokom devedesetih godina.

Upravo krajem te decenije, pred sam kraj života Tonija Klifa, SWP se kroz Committee For Peace in the Balkans (Komitet za mir na Balkanu), koju su vodili neki laburistički poslanici koji su bili protiv Blera, mobilisala protiv NATO intervencija u SR Jugoslaviji. Nedugo zatim SWP ostvaruje svoj poslednji veliki uspeh – ona uspeva da formira široku levu koaliciju pod nazivom Stop the War Coalition (Zaustavimo rat) koja se mobiliše protiv protiv rata u Iraku (kada na ulicama Londona protiv rata demonstrira milion ljudi) i protiv intervencije u Siriji (kada vlada Dejvida Kamerona popušta pred pritiskom i ne učestvuje u agresiji).

Nažalost, nova generacija vođstva SWP-ja nije se pokazala kadrom da proizvede adekvatnu strategiju i pristup novom talasu rasta levice od početka svetske ekonomske krize 2008. godine, zauzimajući sektašku liniju prema pokretima istog onog tipa kao što su bili i oni koji su joj omogućili da tokom 60-tih i 70-tih naraste u masovnu organizaciju. Zbog neslaganja sa takvim pristupom, kao i zbog urušavanja unutrašnje demokratije samog SWP-ja i njegove izolacije od širih društvenih pokreta, kao i zbog seksualnog skandala koji je vođstvo pokušalo da zataška, Marks21 je početkom 2013. godine zvanično istupio iz IST-ja.

Pa ipak, bez obzira na političke razlike koje su se u međuvremenu javile između nas i drugih organizacija u istoj teorijskoj tradiciji, mi se smatramo nastavljačima ključne tradicije socijalizma odozdo, borbe za masovnu revolucionarnu organizaciju i široki ujedinjeni front svih radničkih i levih snaga i dosledne antiimperijalističke borbe. Formiranje sopstvenih stavova u tradiciji na koju su ideje Tonija Klifa u ogromnoj meri uticale nam je omogućilo da realnost u Srbiji i na Balkanu sagledavamo na način koji smatramo dosledno internacionalističkim i revolucionarno marksističkim i koji je doveo do toga da, nakon devet godina postojanja organizacije, važimo za jednu od vodećih snaga vanparlamentarne radikalne levice u Srbiji.

Iako ovakva procena može da deluje kao samozavaravanje oko sopstvene važnosti, uzevši u obzir veličinu ovdašnje levice, mi nastojimo da radimo na snaženju i širenju levih ideja kroz saradnju sa svim progresivnim organizacijama i pojedincima u našem društvu i u regionu. Upravo takav vid saradnje i političke intervencije omogućio je levici da ove godine interveniše u masovne pokrete na ulicama u Srbiji i da im da socijalni karakter kakav do skora nije mogao da se vidi.

U narednom periodu nastavljamo sa radom na povezivanju i izgradnji nove leve alternative koja je danas u Srbiji izglednija nego što je bila u poslednjih tridesetak godina. Na tom putu vodimo se idejama i iskustvima revolucionarnog marksizma koje su oblikovali Marks, Engels, Lenjin, Trocki, Gramši, Roza Luksemburg, Dimitrije Tucović i mnogi drugi revolucionari i revolucionarke. Mi smatramo da i Toni Klif pripada ovoj niti revolucionarnog socijalizma odozdo i smatramo da levica u Srbiji ima jako mnogo toga da nauči iz rada ovog revolucionara čiji stoti rođendan danas obeležavamo.



[1] Marks i Engels su o klasnom društvu pisali kao o „predistoriji“ ili „praistoriji“ ljudskog društva. Početak prave istorije oni su predviđali za onaj trenutak u kom će čovečanstvo preuzeti stvaranje istorije u svoje ruke – trenutak svetske revolucije, a Ruska revolucija je za većinu svetskog radničkog pokreta početkom XX veka značila upravo okidač za jedno takvo dešavanje. Talas revolucija koji je narednih dve do šest godina drmao Evropu je, bez obzira na poraz svih revolucija sem Ruske, dodatni dokaz u prilog ovakvom stavu.

[2] Frensis Fukujama, poznati američki politikolog i ekonomista je po padu Berlinskog zida proglasio „kraj istorije“ i svetski trijumf tržišnog kapitalizma koji će uvesti ceo svet u period blagostanja i mira po formuli da će „sutrašnjica izgledati isto kao današnjica sa više izbora.“

[3] U biografiji Tonija Klifa koju je napisao Ijan Birčal, dugogodišnji član SWP-ja, navodi se anegdota u kojoj je Doni Glukšajn, Klifov sin, upitao svog oca šta bi izabrao kada bi morao da bira između života svoje dece i revolucije na šta je Klif bez oklevanja odgovorio „Revoluciju.“

[4] Mladi aktivisti i aktivistkinje SWP-ja odigrali su, između ostalog i ključnu ulogu u formiranju poznatog muzičko-političkog festivala Rock Against Racism.

Pročitano 1317 puta

Ostavi komentar

Polja obeležena zvezdicom je obavezno popuniti. Po potrebi možete koristiti i bazične HTML kodove. Komentari se moderišu tako da neće biti odmah dostupni. Desničarske komentare ni ne objavljujemo. Ovo je platforma za diskusiju i organizovanje levice, tako da apelujemo na drugarski ton u diskusijama.

Prijavi se na mejling listu

Društvo POLITIKA i ekonomija

Imperijalizam

Teze o ratu na Balkanu (feljton): O Hladnom ratu

Posle nekoliko meseci pauze, vraćamo se objavljivanju feljtona – standardno, četvrtkom. Svake nedelje objavljivaćem...

Imperijalizam

Teze o ratu na Balkanu (feljton): O kapitalizmu i konfliktima

Posle nekoliko meseci pauze, vraćamo se objavljivanju feljtona – standardno, četvrtkom. Svake nedelje objavljivaćem...

Radnička borba u Srbiji

Novi štrajk u Srbiji: solidarno sa poštanskim radnicima i radnicama!

Sinoć smo bili sa radnicima i radnicama Pošte koji već nekoliko dana svakodnevno protestuju, zahtevajući bolje uslove ra...

POKRET Teorija i istorija

Istorija

RUSKA REVOLUCIJA: USPON, PAD I OSVETA

Danas obelažavamo 100 godina od početka Oktobarske revolucije. Tim povodom Pavle Ilić, jedan od najavljenih izlagača na ...

Istorija

Proceniti Če Gevaru

Devetog oktobra navršilo se 50 godina od ubistva Če Gevare, koji je za ljude širom sveta do danas ostao simbol revol...

Istorija

Pod zastavom internacionalizma

Marko Jovanović polemiše sa sociologom Đokicom Jovanovićem o tome šta je – i šta nije – boljševizam 20. veka predsta...

Nauka, kultura i umetnost

Marks21 | Solidarnost 2017. Podstičemo preuzimanje i korišćenje materijala koji se nalazi na sajtu, osim u komercijalne svrhe.